Huidkanker screening: waarom een dermatoloog jaarlijks onderzoek aanraadt

Huidkanker is de meest voorkomende vorm van kanker in België, met jaarlijks meer dan 40.000 nieuwe gevallen. Tijdige opsporing door een dermatoloog kan het verschil maken tussen een eenvoudige behandeling en een levensbedreigende situatie. Een jaarlijkse huidcheck, of vaker bij een verhoogd risico, wordt door dermatologen sterk aanbevolen.

Vormen van huidkanker

Huidkanker wordt onderverdeeld in drie hoofdvormen, elk met een eigen kenmerken, risico en behandelwijze. Het is belangrijk om de verschillen te kennen.

Basaalcelcarcinoom (BCC): De meest voorkomende maar minst agressieve vorm van huidkanker. Ongeveer 70 procent van alle huidkankers is een BCC. Het ontstaat in de diepste laag van de opperhuid en groeit langzaam. Basaalcelcarcinoom zaait zelden uit naar andere organen, maar moet wel tijdig verwijderd worden omdat het lokaal kan infiltreren in omliggend weefsel. Het verschijnt vaak als een glanzend bultje of een plekje dat niet geneest, vooral op het gezicht, de oren en de hals.
Plaveiselcelcarcinoom (PCC): De tweede meest voorkomende vorm, goed voor ongeveer 20 procent van de huidkankers. PCC ontstaat in de bovenste huidlaag en kan uitzaaien als het niet tijdig behandeld wordt. Het komt vaak voor op zonblootgestelde plekken zoals de schedel bij kale mannen, de handruggen, de onderlip en de oorschelpen. Het ziet eruit als een ruwe, schilferige plek of een zweertje dat niet geneest.
Melanoom: De gevaarlijkste vorm van huidkanker, verantwoordelijk voor de meeste sterfgevallen door huidkanker. Melanoom ontstaat uit moedervlekken (naevi) of uit pigmentcellen in de huid. Het kan snel uitzaaien naar lymfeklieren en andere organen. Vroegtijdige opsporing is cruciaal: de overlevingskans bij een melanoom in stadium 1 is 98 procent, maar bij een gevorderd stadium met uitzaaiingen daalt dit tot 25 procent. In België krijgen jaarlijks ongeveer 3.500 mensen de diagnose melanoom.

Hoe verloopt een huidonderzoek bij de dermatoloog?

Een huidonderzoek bij de dermatoloog is een eenvoudige, pijnloze procedure die ongeveer 10 tot 15 minuten duurt. De dermatoloog onderzoekt uw huid van top tot teen met een dermatoscoop, een speciaal vergrootglas met ingebouwd lampje dat tot in de diepere huidlagen kan kijken. Dit onderzoek wordt volledig naakt uitgevoerd, inclusief de hoofdhuid, tussen de tenen en de geslachtsdelen. Bij verdachte plekjes kan de dermatoloog besluiten een biopt te nemen: onder lokale verdoving wordt een klein stukje weefsel weggenomen voor microscopisch onderzoek in het laboratorium. De uitslag van dit onderzoek is meestal binnen een tot twee weken bekend.

Wie loopt een verhoogd risico op huidkanker?

Mensen met een lichte huid (huidtype I en II), blond of rood haar en blauwe, grijze of groene ogen
Personen met meer dan 50 moedervlekken of met atypische (dysplastische) moedervlekken
Mensen met een voorgeschiedenis van huidkanker of een belaste familiegeschiedenis (vooral melanoom bij eerstegraads familieleden)
Mensen die in het verleden herhaaldelijk zonnebank hebben gebruikt
Personen die als kind één of meerdere keren een ernstige zonnebrand hebben gehad met blaren
Mensen die langdurig immuunonderdrukkende medicatie gebruiken, bijvoorbeeld na een orgaantransplantatie
Iedereen die beroepsmatig veel buiten komt (tuinbouwers, bouwvakkers, strandwachten)

Hoe herkent u zelf een verdachte moedervlek?

Gebruik de ABCDE-regel voor zelfonderzoek: A staat voor Asymmetrie (een normale moedervlek is rond of ovaal), B voor Border (onregelmatige, gekartelde of onscherpe rand), C voor Colour (ongelijkmatige kleur met meerdere tinten bruin, zwart, rood, blauw of wit), D voor Diameter (groter dan 6 millimeter, ongeveer de grootte van een potloodgum) en E voor Evolutie (een moedervlek die verandert van vorm, kleur, grootte of dikte, of die gaat bloeden, korsten of jeuken). Bij een van deze signalen is het raadzaam een dermatoloog te raadplegen.

Preventie: hoe beschermt u zich?

Preventie van huidkanker begint met verstandig omgaan met de zon. Vermijd de middagzon tussen 12 en 15 uur, wanneer de UV-straling het sterkst is. Gebruik een waterbestendige zonnecrème met SPF 30 of hoger, ook bij bewolkt weer en in de lente en herfst. Breng voldoende aan: ongeveer een volle eetlepel voor het gezicht en de hals, en een handpalmvol voor het hele lichaam. Draag beschermende kleding, een hoed met brede rand en een zonnebril met UV-filter. Vermijd zonnebanken: sinds 2021 is het gebruik ervan voor jongeren onder 18 jaar in België verboden, maar ook voor volwassenen verhoogt het het risico op huidkanker aanzienlijk. Controleer uw huid maandelijks zelf op nieuwe of veranderende vlekjes en laat minstens één keer per jaar een professionele screening doen.

Behandeling en prognose

De behandeling van huidkanker hangt af van het type, de grootte, de locatie en het stadium. Vroege stadia worden meestal behandeld met een chirurgische verwijdering onder lokale verdoving. Bij sommige BCC en PCC kan ook cryotherapie (bevriezing), curettage (wegscheppen) of lichttherapie (photodynamische therapie) worden toegepast. Bij melanoom is een ruimere excisie nodig, soms gevolgd door een schildwachtklierprocedure om uitzaaiingen op te sporen. Gevorderde melanomen worden behandeld met immunotherapie of doelgerichte therapie, wat de voorbije jaren tot opmerkelijke verbeteringen in overlevingskansen heeft geleid.

Veelgestelde vragen over huidkanker

Is huidkanker te genezen?

Bij vroegtijdige ontdekking zijn de meeste huidkankers uitstekend te genezen. De prognose hangt sterk af van het stadium waarin de diagnose wordt gesteld.

Moet ik me volledig uitkleden voor een huidonderzoek?

Ja, voor een grondig onderzoek is het nodig dat de dermatoloog uw volledige huid kan bekijken, ook plekken die niet aan de zon worden blootgesteld. U kunt echter altijd vragen om een second opinion of een vertrouwd persoon mee te nemen.

Kan huidkanker terugkomen?

Ja, wie eenmaal huidkanker heeft gehad, heeft een verhoogd risico op een nieuwe huidkanker. Daarom is regelmatig vervolgonderzoek bij de dermatoloog zo belangrijk.

Medische disclaimer

Dit artikel is uitsluitend bedoeld voor informatieve doeleinden en vervangt geen medisch advies. Raadpleeg steeds een dermatoloog bij verdachte huidplekjes of voor een professionele huidkanker screening.

Bronnen

Stichting tegen Kanker – Huidkanker in België
Belgische Vereniging voor Dermatologie en Venerologie (BVDV)
World Health Organization – Skin cancer statistics and prevention
European Academy of Dermatology and Venereology (EADV) – Guidelines