ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder) is een van de meest gediagnosticeerde neurobiologische ontwikkelingsstoornissen bij kinderen. Ongeveer 5 procent van de schoolgaande kinderen in België heeft ADHD. Medicatie is een van de pijlers van de behandeling, naast psycho-educatie en gedragstherapie. De twee meest gebruikte medicijnen zijn methylfenidaat (Rilatine, Medikinet, Concerta) en dexamfetamine (Elvanse, Amfexa). Een
Wat is ADHD?
ADHD kenmerkt zich door drie kerngroepen van symptomen:
- Aandachtstekort: snel afgeleid, moeite met concentratie, vergeetachtig, slordig
- Hyperactiviteit: onrustig, niet stil kunnen zitten, constant bewegen, praten aan één stuk
- Impulsiviteit: handelen zonder nadenken, onderbreken, risicogedrag
De diagnose wordt gesteld door een kinderpsychiater of een
Methylfenidaat: de eerste keus
Methylfenidaat is een centraal werkend stimulerend middel dat de heropname van dopamine en noradrenaline in de hersenen remt. Het is de eerstelijnsbehandeling voor ADHD bij kinderen, omdat het goed onderzocht en effectief is bij 70-80% van de kinderen.
Werking en duur
- Kortwerkend (Rilatine): werkt 3-4 uur, snel in- en uitwerking
- Middellang werkend (Medikinet): werkt 6-8 uur
- Langwerkend (Concerta): werkt 10-12 uur via een osmotisch afgiftesysteem (OROS)
Dosering
De dosering wordt individueel getitreerd. De startdosis voor methylfenidaat is meestal 5 mg tweemaal daags, met een wekelijkse ophoging tot het gewenste effect. De maximale dosis is 60 mg per dag bij kinderen, of 1,2 mg/kg/dag. Concerta wordt gestart met 18 mg éénmaal daags.
Bijwerkingen
- Verminderde eetlust (meest voorkomend)
- Inslaapproblemen
- Hoofdpijn en buikpijn
- Verhoogde hartslag en bloeddruk (monitoring nodig)
- Prikkelbaarheid bij uitwerking (‘rebound’)
- Groeivertraging op lange termijn (dosisafhankelijk)
Dexamfetamine: alternatief of toevoeging
Dexamfetamine (Elvanse, Amfexa) is een ander stimulerend middel dat ook dopamine en noradrenaline verhoogt, maar via een ander werkingsmechanisme. Het wordt gebruikt als tweede keus bij onvoldoende effect of onverdragelijke bijwerkingen van methylfenidaat.
Werking en duur
- Lisdexamfetamine (Elvanse): prodrug die pas in de darm wordt omgezet in de werkzame stof. Werkt 10-14 uur, geleidelijke in- en uitwerking
- Dexamfetamine (Amfexa): kortwerkend, werkt 3-5 uur, kan worden gebruikt als ‘booster’ naast Elvanse of als op zichzelf staande medicatie
Dosering
Elvanse wordt gestart met 20 of 30 mg éénmaal daags ’s ochtends, met ophoging in stappen van 10-20 mg per week. De maximale dosis is 70 mg per dag. Amfexa wordt gestart met 5 mg per dosis, tot 3 keer per dag.
Bijwerkingen
Lijken op die van methylfenidaat, maar sommige kinderen verdragen dexamfetamine beter. De bijwerkingen zijn vaak milder bij lisdexamfetamine door de geleidelijke afgifte.
Vergelijking: methylfenidaat versus dexamfetamine
| Aspect |
Methylfenidaat |
Dexamfetamine |
| Werkingsduur |
3-12 uur afhankelijk van vorm |
10-14 uur (lisdexamfetamine) |
| Eerste keus |
Ja (meest voorgeschreven) |
Tweede keus bij falen methylfenidaat |
| Effectiviteit |
70-80% respons |
50-70% respons (bij non-responders op methylfenidaat) |
| Misbruikpotentieel |
Middelhoog |
Hoger, maar lager bij lisdexamfetamine (prodrug) |
| Eetlustremming |
Veelvoorkomend |
Iets milder bij langwerkende vorm |
| Terugbetaling |
Volledig (via RIZIV) |
Volledig (via RIZIV, met attest) |
Hoe wordt de dosering bepaald?
De
- Start met een lage dosis van het gekozen medicijn
- Verhoog wekelijks tot het gewenste effect is bereikt of bijwerkingen optreden
- Gebruik gestandaardiseerde ADHD-vragenlijsten (bijv. SNAP-IV of Conners) voor objectieve evaluatie
- Monitor lengte, gewicht, hartslag en bloeddruk
- Overweeg bij onvoldoende effect een switch naar het andere medicijn
- Evalueer na 6-12 weken of de dosering optimaal is
ADHD medicatie en school
De medicatie wordt vaak afgestemd op de schooluren. Een veelgebruikt schema is:
- ’s Ochtends: langwerkend middel (Concerta of Elvanse) voor de hele schooldag
- ’s Middags: eventueel een kortwerkende ‘booster’ (Rilatine of Amfexa) voor het huiswerk
- ’s Avonds en weekenden: medicatievrij, tenzij sociale situaties of hobby’s het nodig maken
Andere ADHD-medicatie
Naast methylfenidaat en dexamfetamine zijn er nog andere opties:
- Atomoxetine (Strattera): een niet-stimulerend middel, selectieve noradrenaline-heropnameremmer. Werkt 24 uur. Geschikt bij tics, angst of bijwerkingen van stimulantia.
- Guanfacine (Intuniv): een niet-stimulerend middel, alfa-2-agonist. Wordt soms gebruikt bij ADHD met agressie of tics.
- Clonidine (Dixarit): alfa-2-agonist, vooral ’s avonds voor slaapproblemen door ADHD.
Veelgestelde vragen
Kan ADHD medicatie worden gestopt?
Ja, ADHD medicatie kan worden gestaakt, maar de symptomen komen meestal terug. Jaarlijks wordt een ‘drug holiday’ overwogen om te evalueren of medicatie nog nodig is.
Is ADHD medicatie verslavend?
Bij therapeutisch gebruik onder medisch toezicht is het risico op verslaving laag. Bij kinderen met ADHD is het risico op middelenmisbruik juist hoger zonder behandeling.
Heeft ADHD medicatie invloed op de groei?
Stimulantia kunnen de lengtegroei met 1-2 cm per jaar vertragen. Dit is dosisafhankelijk en gedeeltelijk herstelbaar bij medicatievrije periodes. De kinderpsychiater volgt de groeicurve.
Medische disclaimer: Deze informatie is uitsluitend bedoeld voor educatieve doeleinden en vervangt geen medisch advies. Raadpleeg altijd een arts of
