Arbeidsgeneesheer: waarom is een verplicht medisch onderzoek op het werk nodig?
Een arbeidsgeneesheer is een arts die gespecialiseerd is in de preventieve geneeskunde en de interactie tussen werk en gezondheid. In België is elke werkgever wettelijk verplicht om een arbeidsgeneesheer aan te stellen, ofwel via een interne dienst voor preventie en bescherming op het werk (IDPBW) of via een externe dienst (EDPBW). De rol van de arbeidsgeneesheer is niet om zieke werknemers te behandelen, maar om de gezondheid van alle werknemers te bewaken, te bevorderen en te beschermen, met als doel ziekteverzuim te verminderen, beroepsziekten te voorkomen en een veilige en gezonde werkomgeving te garanderen voor iedereen.
Welke verplichte medische onderzoeken bestaan er?
De arbeidsgeneesheer voert verschillende soorten preventieve medische onderzoeken uit. Welk onderzoek van toepassing is hangt af van de functie van de werknemer en de specifieke risico’s op de werkvloer:
- Voor indiensttreding (aanwervingskeuring): een preventief onderzoek om te beoordelen of de kandidaat medisch geschikt is voor de functie waarvoor hij of zij solliciteert. Dit is verplicht voor bepaalde risicofuncties zoals werken met gevaarlijke chemische stoffen, nachtarbeid, chauffeurs van vrachtwagens of bussen, ondergrondse werken, of werken met straling. De keuring is ook verplicht voor bepaalde stages en jobstudenten in risicosectoren.
- Periodiek preventief onderzoek: afhankelijk van de risico’s op de werkvloer gebeurt dit jaarlijks, tweejaarlijks of om de drie jaar. Het omvat een algemene gezondheidscheck met anamnese, bloeddrukmeting, en eventueel specifieke onderzoeken zoals een longfunctietest bij blootstelling aan stof, dampen of gassen, een gehoortest (audiometrie) bij lawaaihinder, of een oogonderzoek bij beeldschermwerk of fijnmontage.
- Werkhervattingsonderzoek na langdurige ziekte: bij een afwezigheid van meer dan vier weken door ziekte, een ongeval of een operatie is een werkhervattingsonderzoek verplicht. De arbeidsgeneesheer beoordeelt of de werknemer de eigen taken veilig kan hervatten of dat er tijdelijke of permanente aanpassingen aan de werkplek of de functie nodig zijn, zoals een aangepast werkrooster, minder fysiek belastend werk, of ergonomische aanpassingen.
- Gerichte opvolging bij risicoblootstelling: werknemers die worden blootgesteld aan lawaai, chemische stoffen, trillingen, ioniserende of niet-ioniserende straling, biologische agentia, of psychosociaal risico’s zoals burn-out krijgen een gerichte medische opvolging op maat van de specifieke risico’s.
- Zwangerschapsbescherming: een zwangere werknemer of een werkneemster die borstvoeding geeft, kan via de arbeidsgeneesheer een aanpassing van haar taken krijgen als het werk een risico vormt voor de zwangerschap of de baby.
Wat gebeurt er precies tijdens een preventief medisch onderzoek?
Tijdens een preventief medisch onderzoek neemt de arbeidsgeneesheer eerst een zogenaamde anamnese af, een gezondheidsvragenlijst met vragen over je algemene gezondheidstoestand, eventuele klachten, medicijngebruik, rook- en drinkgewoonten, en eventuele problemen op het werk zoals stress, fysieke belasting of blootstelling aan schadelijke stoffen. Daarna volgt een korte klinische evaluatie met meting van de bloeddruk, eventueel lichaamsgewicht en lengte (voor BMI-berekening), en een gericht onderzoek van de relevante functies zoals gehoor, zicht of longfunctie. Na afloop krijg je een gezondheidsattest dat aangeeft of je geschikt, beperkt geschikt of tijdelijk ongeschikt bent voor je functie. De arts kan ook preventiemaatregelen adviseren aan de werkgever, zoals ergonomische aanpassingen, aangepaste werkuren of persoonlijke beschermingsmiddelen.
Wat kost het onderzoek voor de werknemer?
De diensten van de arbeidsgeneesheer en alle verplichte preventieve medische onderzoeken worden volledig betaald door de werkgever. De werknemer betaalt hier niets voor, noch rechtstreeks, noch via het loon. De wettelijke basis voor de preventieve gezondheidszorg op het werk is vastgelegd in de Codex over het welzijn op het werk, die sinds 2023 grondig is geactualiseerd en de vroegere ARAB-wetgeving heeft vervangen.
Het is belangrijk om te weten dat het medisch beroepsgeheim ook geldt voor de arbeidsgeneesheer. De arts mag geen medische informatie over de werknemer delen met de werkgever. De werkgever krijgt enkel te horen of de werknemer geschikt is voor de functie of dat er aanpassingen nodig zijn, zonder dat de precieze medische reden wordt meegedeeld.
Bronnen: FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, IDPBW/EDPBW, Codex Welzijn op het Werk.