Fibromyalgie diagnosticeren: uitsluitingsonderzoek door de internist

Fibromyalgie is een chronische aandoening die wordt gekenmerkt door wijdverspreide pijn, vermoeidheid, slaapstoornissen en cognitieve klachten (‘fibro-fog’). Naar schatting heeft 2 tot 4 procent van de bevolking fibromyalgie, met een sterke voorkeur voor vrouwen (80%). De diagnose is vaak een uitdaging omdat er geen objectieve biomarker is. Een

Wat is fibromyalgie?

Fibromyalgie is een aandoening van het centrale zenuwstelsel waarbij de verwerking van pijnprikkels verstoord is. De hersenen versterken pijnsignalen, een fenomeen dat ‘centrale sensitisatie’ wordt genoemd. Patiënten ervaren pijn bij prikkels die normaal geen pijn doen (allodynie) en hebben een verhoogde gevoeligheid voor pijn (hyperalgesie). De precieze oorzaak is onbekend, maar er zijn sterke verbanden met stress, trauma, slaapstoornissen en genetische aanleg.

Waarom een uitsluitingsonderzoek?

Fibromyalgie is een diagnose die wordt gesteld op basis van symptomen en na uitsluiting van andere aandoeningen. De

Aandoeningen die moeten worden uitgesloten zijn onder andere:

Reumatoïde artritis en SLE (lupus): auto-immuunziekten met gewrichtspijn en vermoeidheid
Polymyalgia rheumatica: spierpijn en stijfheid bij oudere patiënten
Hypothyreoïdie (trage schildklier): vermoeidheid, spierpijn, gewichtstoename
Vitamine D- en B12-tekort: kunnen spier- en gewrichtspijn veroorzaken
Chronische infecties: zoals ziekte van Lyme, EBV (klierkoorts)
Slaapapneu: chronische vermoeidheid door slechte slaapkwaliteit
Depressie en angststoornissen: kunnen somatische klachten geven
Multiple sclerose: neurologische aandoening met pijn en vermoeidheid
Syndroom van Sjögren: droge ogen en mond, gewrichtspijn

Hoe verloopt het uitsluitingsonderzoek?

Anamnese

De internist neemt een uitgebreide anamnese af, met aandacht voor:

Pijnlokalisatie en -karakter (wijdverspreid, diep, brandend, stekend)
Duur van de klachten (minstens 3 maanden aanwezig voor diagnose)
Vermoeidheid: uitputting na minimale inspanning, niet verfrissende slaap
Cognitieve klachten: concentratiestoornissen, vergeetachtigheid, traag denken
Bijkomende symptomen: prikkelbare darmsyndroom (PDS), hoofdpijn, gevoelige blaas, rustelozebenensyndroom
Psychosociale factoren: stress, trauma, werkbelasting

Lichamelijk onderzoek

De internist voert een klinisch onderzoek uit, inclusief de 18 tender points van het American College of Rheumatology (ACR). Bij fibromyalgie zijn minstens 11 van de 18 punten pijnlijk bij lichte druk. Hoewel deze tender points nog worden gebruikt, ligt de focus in de moderne diagnostiek meer op de Widespread Pain Index (WPI) en de Symptom Severity Scale (SSS).

Bloedonderzoek

De internist laat een uitgebreid bloedpanel analyseren:

Bloedbeeld (CRP, BSE) om ontsteking uit te sluiten
Reumafactor (RF) en anti-CCP voor reumatoïde artritis
ANA (antinucleaire antistoffen) voor SLE en andere auto-immuunziekten
TSH en vrij T4 voor schildklierfunctie
Vitamine D, B12, foliumzuur, ijzerstatus (ferritine)
CPK (creatininefosfokinase) voor spierziekten
Serologie voor EBV, Lyme, hepatitis

Aanvullend onderzoek

Afhankelijk van de klachten kan de internist bijkomend onderzoek aanvragen:

ECG of echocardiografie bij hartkloppingen of benauwdheid
Slaaponderzoek (polysomnografie) bij vermoeden van slaapapneu
Beeldvorming: röntgenfoto’s of MRI van gewrichten bij lokale pijn
Elektromyografie (EMG) bij neurologische uitval

Diagnose stellen: de ACR-criteria (2016)

De diagnose fibromyalgie wordt gesteld op basis van de herziene ACR-criteria uit 2016:

Widespread Pain Index (WPI) ≥ 7 EN Symptom Severity Scale (SSS) ≥ 5, OF WPI 4-6 EN SSS ≥ 9
De symptomen zijn minstens 3 maanden aanwezig
Geen andere aandoening die de klachten beter verklaart

Behandeling van fibromyalgie

Na de diagnose werkt de internist samen met een multidisciplinair team. De behandeling omvat:

Voorlichting en psycho-educatie: uitleg over centrale sensitisatie
Bewegingstherapie: aangepaste, graduele opbouw van fysieke activiteit, bij voorkeur onder begeleiding van een
Cognitieve gedragstherapie (CGT): omgaan met pijn, verbeteren van coping
Medicatie: amitriptyline, duloxetine, pregabaline (off-label) voor pijn en slaap
Slaaphygiëne: vast slaapritme, beperken van schermtijd voor het slapengaan
Stressmanagement: mindfulness, ademhalingsoefeningen, yoga

Veelgestelde vragen

Is fibromyalgie een ‘echte’ ziekte?

Ja, fibromyalgie is een erkende medische aandoening met een neurobiologische basis. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) classificeert fibromyalgie in de ICD-11-code MG30.01.

Kan fibromyalgie genezen?

Fibromyalgie is chronisch, maar de symptomen kunnen met de juiste behandeling aanzienlijk verbeteren. De meeste patiënten leren ermee leven met een aanvaardbare levenskwaliteit.

Hoe lang duurt het uitsluitingsonderzoek?

Gemiddeld duurt het uitsluitingstraject 3 tot 6 maanden, inclusief bloedonderzoek, beeldvorming en eventuele consulten bij andere specialisten.

Medische disclaimer: Deze informatie is uitsluitend bedoeld voor educatieve doeleinden en vervangt geen medisch advies. Raadpleeg altijd een arts of