Wat is hartfalen precies?
Hartfalen betekent niet dat het hart stopt met kloppen, maar dat de pompfunctie van het hart is verzwakt. Het hart kan onvoldoende bloed rondpompen om het lichaam van voldoende zuurstof en voedingsstoffen te voorzien. In België lijden ongeveer 200.000 mensen aan hartfalen, en het aantal stijgt door de vergrijzing. Hartfalen is een chronische aandoening die goed behandeld kan worden, maar zonder behandeling ernstige gevolgen heeft. Een cardioloog is de specialist die de diagnose stelt en de behandeling begeleidt. In dit artikel lees je hoe je de symptomen herkent, hoe de diagnose wordt gesteld en welke behandelingen beschikbaar zijn.
De belangrijkste symptomen van hartfalen
De symptomen van hartfalen ontwikkelen zich meestal geleidelijk en worden vaak in eerste instantie toegeschreven aan veroudering of conditieverlies. De meest voorkomende symptomen zijn:
- Kortademigheid (dyspneu) — dit begint vaak bij inspanning, zoals traplopen of boodschappen doen. Naarmate het hartfalen verergert, kan kortademigheid ook in rust optreden of ’s nachts plotseling opkomen, waardoor je wakker wordt met het gevoel te stikken (paroxysmale nachtelijke dyspneu).
- Vermoeidheid en zwakte — doordat de organen onvoldoende zuurstofrijk bloed krijgen, voel je je voortdurend moe, zelfs na een goede nachtrust. Dagelijkse activiteiten kosten meer energie dan normaal.
- Vochtophoping (oedeem) — door de verminderde pompkracht hoopt vocht zich op in het lichaam. Dit is het duidelijkst zichtbaar aan de enkels, voeten en onderbenen die opzwellen. Ook gewichtstoename van meer dan een kilo per dag kan wijzen op vochtretentie.
- Snellere hartslag — het hart probeert de verminderde pompkracht te compenseren door sneller te kloppen. Een rusthartslag boven de 100 slagen per minuut kan een signaal zijn.
- Verminderde eetlust en misselijkheid — door vochtophoping in de lever en darmen kan de eetlust afnemen en kan misselijkheid optreden. Ook een opgeblazen gevoel komt vaak voor.
- Verwardheid of concentratieproblemen — bij een verminderde bloedtoevoer naar de hersenen kunnen concentratie- en geheugenproblemen optreden, vooral bij oudere patiënten.
Hoe stelt de cardioloog de diagnose?
De diagnose van hartfalen begint met een grondig gesprek en lichamelijk onderzoek door de cardioloog. Daarna volgen gerichte onderzoeken:
- NT-proBNP-bloedtest — bij hartfalen produceert de hartspier een verhoogde hoeveelheid van het eiwit NT-proBNP. Een eenvoudige bloedtest kan dit meten. Een normaal NT-proBNP sluit hartfalen vrijwel uit; een verhoogde waarde wijst sterk in de richting van hartfalen.
- Echocardiografie (echo van het hart) — dit is het belangrijkste onderzoek voor de diagnose. Met geluidsgolven wordt een beeld gemaakt van het kloppende hart. De cardioloog meet de linkerventrikelejectiefractie (LVEF): het percentage bloed dat bij elke hartslag uit de linkerhartkamer wordt weggepompt. Een normale LVEF is 50 procent of hoger. Bij hartfalen met behouden ejectiefractie (HFpEF) is de LVEF normaal, maar is de ontspanning van de hartspier verstoord.
- ECG (elektrocardiogram) — meet de elektrische activiteit van het hart en kan hartritmestoornissen of een doorgemaakt hartinfarct aan het licht brengen.
- HartMRI of hartkatheterisatie — in complexe gevallen kan de cardioloog bijkomende onderzoeken aanvragen om de exacte oorzaak van het hartfalen te achterhalen.
Behandeling van hartfalen: een combinatie van medicijnen
Hartfalen is niet te genezen, maar wel goed te behandelen. De medicamenteuze behandeling is de voorbije jaren sterk verbeterd en bestaat uit een combinatie van middelen:
- ACE-remmers of sartanen — deze medicijnen verwijden de bloedvaten, waardoor het hart minder weerstand ondervindt en gemakkelijker kan pompen. Voorbeelden zijn ramipril, lisinopril, losartan en valsartan.
- Bètablokkers — verlagen de hartslag en verminderen de zuurstofbehoefte van het hart. Ze beschermen de hartspier tegen de schadelijke effecten van stresshormonen. Bekende voorbeelden zijn bisoprolol, metoprolol en carvedilol.
- Diuretica (plaspillen) — helpen overtollig vocht uit het lichaam te verwijderen, waardoor de kortademigheid en zwelling verminderen. Furosemide is het meest gebruikte middel.
- Mineralocorticoïdreceptorantagonisten (MRA’s) — zoals spironolacton en eplerenon, die de overlevingskansen verbeteren bij patiënten met een verminderde pompfunctie.
- SGLT2-remmers — oorspronkelijk ontwikkeld voor diabetes, maar ze blijken ook bij hartfalen de overlevingskansen aanzienlijk te verbeteren, zowel bij HFrEF als HFpEF.
De cardioloog stemt de medicatie af op het type hartfalen, de ernst ervan en eventuele andere aandoeningen zoals nierfalen of diabetes.
Leefstijl bij hartfalen: wat kun je zelf doen?
Naast medicijnen zijn leefstijlaanpassingen essentieel voor een stabiel verloop van hartfalen. De cardioloog of hartfalenverpleegkundige geeft hier uitgebreid advies over, maar de basisprincipes zijn:
- Zoutbeperking — te veel zout houdt vocht vast. Beperk de zoutinname tot maximaal 5 gram per dag. Vermijd bewerkte voeding, soep uit blik, zoute snacks en kant-en-klaarmaaltijden.
- Dagelijks wegen — weeg je elke ochtend op hetzelfde tijdstip, na het plassen en voor het ontbijt. Een gewichtstoename van meer dan 1,5 kilo in twee dagen wijst op vochtretentie en is een signaal om contact op te nemen met de arts.
- Regelmatige beweging — hoewel je je vermoeid kunt voelen, is passiviteit nefast voor hartfalen. Matige, regelmatige beweging zoals wandelen of fietsen verbetert de conditie en de pompfunctie. Een hartrevalidatieprogramma onder begeleiding is ideaal.
- Vochtbeperking — bij ernstig hartfalen kan de arts adviseren om de vochtinname te beperken tot 1,5 à 2 liter per dag.
- Stoppen met roken en alcoholbeperking — roken beschadigt de bloedvaten en verhoogt de hartslag. Alcohol kan de pompfunctie verder verzwakken. Matiging of stopzetten wordt sterk aangeraden.
Wanneer moet je naar de cardioloog?
Herken je een van de volgende situaties? Dan is het raadzaam om een afspraak te maken bij een cardioloog:
- Je wordt steeds sneller kortademig bij inspanningen die vroeger geen probleem waren
- Je wordt ’s nachts wakker met het gevoel dat je niet kunt ademen
- Je enkels en benen zijn gezwollen, vooral aan het einde van de dag
- Je moet vaker dan normaal plassen ’s nachts (nycturie)
- Je voelt je voortdurend vermoeid en hebt nergens energie voor
- Je hoest veel, vooral als je plat ligt
- Je bent plotseling meer dan 2 kilo aangekomen in een paar dagen
Veelgestelde vragen over hartfalen
Kan hartfalen genezen?
Hartfalen is chronisch en meestal niet geneesbaar, maar met de juiste behandeling kunnen de symptomen sterk verbeteren en kan de kwaliteit van jarenlang goed blijven. Sommige vormen van hartfalen, zoals door een behandelbare oorzaak (bijvoorbeeld een hartritmestoornis of een vitaminegebrek), kunnen wel volledig herstellen.
Wat is het verschil tussen hartfalen en een hartinfarct?
Een hartinfarct (hartaanval) ontstaat door een plotselinge afsluiting van een kransslagader, waardoor een deel van de hartspier afsterft. Hartfalen is een chronische toestand waarbij de pompkracht van het hart is verminderd. Een hartinfarct kan wel de oorzaak zijn van hartfalen.
Hoe lang kan ik leven met hartfalen?
Dankzij de moderne behandelingen is de levensverwachting bij hartfalen de afgelopen decennia aanzienlijk verbeterd. De prognose hangt af van de ernst, de oorzaak, en hoe goed de behandeling wordt opgevolgd. Regelmatige controle bij de cardioloog is essentieel.
Mag ik sporten met hartfalen?
Ja, matige inspanning wordt aanbevolen. Overleg wel met je cardioloog wat voor jou veilig is. Hartrevalidatieprogramma’s zijn specifiek ontworpen voor mensen met hartfalen.
Conclusie
Hartfalen is een ernstige maar behandelbare aandoening. Vroegtijdige herkenning van de symptomen — zoals kortademigheid, vermoeidheid, vochtophoping en een snellere hartslag — is cruciaal. De cardioloog stelt de diagnose met behulp van NT-proBNP-bloedtest en echocardiografie, en stelt een behandelplan op maat samen. Met de juiste combinatie van medicijnen en leefstijlaanpassingen kunnen de meeste mensen met hartfalen een goede kwaliteit van leven behouden. Aarzel niet om een cardioloog te raadplegen bij verdachte symptomen.
Disclaimer: Dit artikel is informatief en vervangt geen medisch consult. Raadpleeg een cardioloog voor persoonlijk advies over hartfalen en behandeling.