Wat doet een oncoloog? Kankerdiagnose, behandelingen en nazorg in België

Wat is een oncoloog?

Een oncoloog is een medisch specialist die zich toelegt op de diagnose, behandeling en nazorg van kanker. De term oncologie komt van het Griekse ‘onkos’ (massa of tumor) en ‘logie’ (leer). Binnen de oncologie bestaan verschillende subspecialisaties: de medisch oncoloog (internist gespecialiseerd in kankerbehandeling), de radiotherapeut-oncoloog (behandeling met bestraling), en de chirurgisch oncoloog (operatieve verwijdering van tumoren). In België werken deze specialisten samen in multidisciplinaire teams om de beste zorg te garanderen. Via

Kanker ontstaat wanneer cellen in het lichaam ongecontroleerd beginnen te delen en uitgroeien tot een kwaadaardige tumor. Er bestaan meer dan 200 verschillende soorten kanker, elk met een eigen behandeling en prognose.

Diagnose van kanker

De oncoloog is betrokken bij het volledige diagnostische traject. Eerst worden beeldvormende onderzoeken uitgevoerd zoals CT-scan, MRI, PET-scan of echografie om de tumor in kaart te brengen. Daarna volgt een biopsie, waarbij een klein stukje weefsel wordt weggenomen voor pathologisch onderzoek. De patholoog bepaalt het type kanker, de graad en of er uitzaaiingen (metastasen) zijn. Ook bloedonderzoek met tumormarkers zoals PSA bij prostaatkanker of CA-125 bij eierstokkanker kan helpen bij de diagnose en opvolging.

Bij erfelijke kankers zoals borstkanker (BRCA1/BRCA2-mutaties) of dikke darmkanker kan de oncoloog verwijzen naar een klinisch geneticus voor erfelijkheidsonderzoek.

Behandelingen door de oncoloog

Chemotherapie

Chemotherapie is een systemische behandeling die kankercellen doodt of hun deling remt via celdodende medicijnen. Het wordt vaak in cycli toegediend, met rustperiodes ertussen zodat het lichaam kan herstellen. Veelgebruikte chemotherapeutica zijn cisplatine, carboplatine, paclitaxel, doxorubicine en 5-fluorouracil (5-FU). De medicijnen kunnen via een infuus in het ziekenhuis of via tabletten thuis worden ingenomen.

Immunotherapie

Immunotherapie is een revolutionaire behandeling die het eigen immuunsysteem versterkt om kankercellen aan te vallen. Checkpointremmers zoals pembrolizumab (Keytruda) en nivolumab (Opdivo) blokkeren de rem die kankercellen op het immuunsysteem zetten. Deze behandelingen hebben de overleving bij onder meer longkanker, melanoom en nierkanker aanzienlijk verbeterd.

Doelgerichte therapie

Doelgerichte (targeted) therapieën vallen specifieke moleculaire eigenschappen van kankercellen aan. Voorbeelden zijn imatinib (Glivec) bij chronische myeloïde leukemie, trastuzumab (Herceptin) bij HER2-positieve borstkanker, en erlotinib bij bepaalde longkankers.

Hormoontherapie

Bij hormoongevoelige kankers zoals borstkanker en prostaatkanker wordt hormoontherapie ingezet. Medicijnen zoals tamoxifen, letrozol en anastrozol blokkeren de hormoonwerking die de tumorgroei stimuleert.

Nazorg en palliatieve zorg

Na de actieve behandeling blijft de oncoloog de patiënt opvolgen met regelmatige controles om eventuele terugkeer van kanker vroegtijdig op te sporen. Bij uitgezaaide of ongeneeslijke kanker speelt de oncoloog een centrale rol in de palliatieve zorg, gericht op kwaliteit van leven, pijnbestrijding en symptoomcontrole. Palliatieve zorg kan gelijktijdig met actieve behandelingen worden gegeven.

Multidisciplinair overleg (MDO)

In België is multidisciplinair overleg (MDO) verplicht bij kankerbehandeling. De oncoloog overlegt met chirurgen, radiotherapeuten, pathologen, radiologen en verpleegkundig specialisten om voor elke patiënt een individueel behandelplan op te stellen. Dit teamoverleg garandeert dat alle aspecten van de zorg worden meegenomen.

Veelgestelde vragen over oncologen

Heb ik een verwijzing nodig naar een oncoloog?

Ja, een verwijzing van je huisarts of een andere specialist is nodig voor een consult bij een oncoloog.

Wat is het verschil tussen een medisch oncoloog en een radiotherapeut?

Een medisch oncoloog behandelt kanker met medicijnen (chemotherapie, immunotherapie, hormoontherapie). Een radiotherapeut behandelt met bestraling. Een chirurgisch oncoloog verwijdert tumoren operatief. Vaak werken ze samen.

Kan ik werken tijdens chemotherapie?

Dat hangt af van het type chemotherapie, de dosering en hoe je erop reageert. Veel patiënten werken (deels) door tijdens de behandeling, anderen hebben meer rust nodig. Overleg met je oncoloog.

Worden alle kankermedicijnen terugbetaald in België?

De meeste standaard kankermedicijnen worden terugbetaald door het RIZIV. Voor sommige nieuwere (doelgerichte) therapieën kan de terugbetaling variëren. Je oncoloog informeert je hierover.